దేశోద్దారక కాశీ నాధుని నాగేశ్వర్రావు పంతులు గారు 

ఈరోజు ప్రముఖ పాత్రికేయుడు, స్వాత్రంత్ర్య సమరయోధుడు, రాజకీయనాయకుడు అయిన కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులుగారు పుట్టినరోజు. 1867 వ సంవత్సరంలో మే 1న జన్మించారు. కృష్ణాజిల్లా ఎలకుర్రు గ్రామంలో వీరి జన్మ స్థలం. తల్లి శ్యామలాంబ, తండ్రి బుచ్చయ్య. మచిలీపట్నంలో వీరి విద్యాభ్యాసం. మద్రాస్ క్రిష్టియన్ కాలేజీలో చదివారు. 'దేశోద్ధారక' అని ఆయనను అంతా గౌరవించేవారు. కందుకూరి వీరేశలింగం గారి వ్యాసాలు వీరిని ఎక్కువ ప్రభావితం చేసేవి. 

***

“పోయిందే… It’s gone” 
ఈ వాక్యాలు గుర్తున్నాయా?
ప్రముఖ తలనొప్పి బామ్ కాప్ష్ న్ ఇది. తలనొప్పి, కాళ్ళనొప్పి, చేయ్యినోప్పి, మెడనొప్పి ఇలా శరీరంలో ఏ రుగ్మతలోచ్చినా వాడే బామ్ అమృతాంజనం. పసుపురంగులో చాలా ఘాటుగా కళ్ళవెంట నీళ్ళు తెప్పించినా ప్రతి ఒక్కరు ఆ రోజుల్లో వాడే బామ్ అమృతాంజనం. దీన్ని కనిపెట్టి అందరికీ అందుబాటులోకి తెచ్చిన వారు కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు గారు. నేటికీ ఎంతో మంది దీన్నే వాడుతున్నారు. 
మద్రాసు, కలకత్తా, ముంబాయి నగరాల్లో వ్యాపారాలు చేసారు. ముంబై లో విలియం అండ్ కంపెనీ అనే విదేశీ సంస్థలో కొంత కాలం పని చేసారు. ఆ సంస్థ యజమాని తమ దేశం వెడ్తూ ఆ కంపెనీని శ్రీ కాశీ నాదుగారికి అప్పగించారు. దాంతో ముంబై లో 1893 లో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన అమృతాంజనం లిమిటెడ్ ని స్తాపించారు. 
1907 లో అఖిల భారతీయ కాంగ్రెస్ మహాసభలు సూరత్ లో జరిగినపుడు పాల్గొన్న ఆయనకి తెలుగులో కూడా వార్తా సమాచారాలను అందించాలి అని అనుకున్నారు. 1908 సెప్టెంబర్ లో అయన ముంబాయి నుంచి ఆంధ్ర పత్రికను ప్రారంభించారు ఆ రోజుల్లో దేశీయ పత్రికలపై ఆంగ్ల ప్రభుత్వం ఆంక్షలు విధించేది. అయినా ఆయన ఎంతో ధైర్యంతో అంకిత భావంతో ఆ పత్రికని నడిపించారు. వారపత్రిక, దినపత్రిక వెలువడేవి. యుద్ధ పరిస్తితులు, మారుతున్న పరిణామాలు,తెలుగువారికి అందించేవారు. వారు ఎందరో రచయితలని ప్రోత్సహించే వారు. 

ఈ పత్రిక ముంబై నుంచి 1914లో మద్రాసు నుంచి వెలువడేది. ఇదే తొలి తెలుగు పత్రిక. 1924 లో భారతి అనే సాంస్కృతిక, సాహితీ పత్రిక ప్రారంభించారు. అలాగే అంద్రోద్యమ కాలంలో కూడా స్వరాష్ట్ర ఏర్పాటు ఉద్యమ ప్రచారంలో పత్రిక విశేషమైన కృషి చేసింది. అంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పాటు లోనూ ఆ పత్రిక ఎంతో కృషి చేసింది. 
మద్రాస్ లో జరిగిన అంధ్ర మహాసభలో తెలుగు భాష, సంస్కృతిలకు అయన చేసిన సేవలను గౌరవిస్తూ ఆయనను ‘దేశోద్ధారక’ అని బిరుదునిచ్చి సత్కరించారు. నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు ‘అంధ్ర గ్రంధమాల’ అనే ప్రచురణ సంస్థని ప్రారంభించి అనేక పుస్తకాలను ముద్రించారు. 
గ్రంధాలయోద్యమానికి నాగేశ్వరరావు గారిని పితామహునిగా అభివర్ణించచ్చు . 
అటు పత్రికారంగంలోను వ్యాపార రంగోలోనూ వుంటూనే రాజకీయ ప్రవేశం చేసారు. నాలుగుసార్లు ప్రాంతీయ కాంగ్రెస్ కమిటీకి అధ్యక్షునిగా వున్నారు. ఖద్దరు ఉద్యమాని కి తన మద్దతుని అందించారు. ఉప్పుసత్యాగ్రహం లో పాల్గొన్నారు. ప్రజల అభిమానాన్ని చూరగొన్నారు. 
వీరి ఇల్లు ఎప్పుడూ బంధు మిత్రులతో, అతిధులతో కళ కళలాడుతూ వుండేది. ఉట్టి చేతులతో ఎవరినీ పంపేవారు కాదు దానశీలి అందుకే మహాత్మా గాంధీ ఆయనను విశ్వదాత అని కోడియాడారు. 
అంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం కళా ప్రపూర్ణ బిరుదుతో సత్కరించింది. 
రాజకీయ రంగంలో …
నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు నాలుగుసార్లు ప్రాంతీయ కాంగ్రెస్ కమిటీకి అధ్యక్షులుగా వున్నారు. 
1935 లో రాష్ట్ర శాసనసభ్యునిగా ఎన్నికయ్యారు. ఉప్పు సత్యా గ్రహ సమరం లో ఏడాది పాటు జైలు శిక్షను కూడా అనుభవించారు. 
ముఖ్యంగా అంధ్రపత్రిక చాలా కాలం వరకు నిర్విఘ్నంగా నడిచింది. వీరి తదనంతరం వీరి అల్లుడు శివలెంక శంభు ప్రసాద్ ఈ పత్రికని మరింతగా అభివృద్ధి చేసారు. దేశోద్ధారక కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు గారు 1938 ఏప్రిల్ 11న మరణించారు. 
పత్రికా రంగంలో వీరు చేసిన విశేషమైన కృషి, ఒక సంపాదకుడుగా ఎందరికో మార్గదర్శి. వారు రాసిన సంపాదకీయాలు, వ్యాసాలు, విశ్లేషణలు ఇంకా ఎన్నో సాహితీ ప్రక్రియల్లో వారు చేసిన చేసిన కృషి నేటి సంపాదకులకి, విలేఖరులకి మార్గదర్శకుడు. అందుకే ఈరోజున కనీసం వారిని తలుచుకోవటం మన కర్తవ్యం. 
శ్రీ కాశీ నాధుని నాగేశ్వర రావు గారు స్వదస్తూరి టో రాసిన లేఖ. 

            

1969 లో వారి పేరు మీద విడుదలైన పోస్టల్ కవర్. 

 

 

Baiju Bawara [1952] | Meena Kumari | Bharat Bhushan | Music By Naushad |...

స్వర్గీయ మీనాకుమారి హిట్ సినిమాలలో బైజు బావర ఒకటి. అలనాటి ఆ సంగీత మయమైన పాటలు వింటూ ఈ పోస్ట్ చేస్తున్నా.

ఆవకాయ ముచ్చట్లు

ఆవకాయ ముచ్చట్లు 

వచ్చేసింది ఎండాకాలం! దానితో పాటే ఆంధ్రుల ఆవకాయ, మాగాయలు పెట్టుకునే రోజులు వచ్చేసాయి. ఈ ఏప్రిల్, మే నెలల్లో ఎ ఇంట చూసినా ఆవకాయ ముచ్చట్లే! ఎన్ని రకాలు పెట్టచ్చు ఎంత పెట్టచ్చు ఇంకా ఇంకా చాలా చాలా కబుర్లే వుంటాయి. ఆ వూసులు  నేను చెప్పేకంటే ….  ప్రముఖ హాస్య కధా రచయిత్రి, అన్నిటికి మించి మా స్నేహితురాలు, ఆత్మీయురాలు శ్రీమతి పొత్తూరి విజయలక్ష్మి గారు మనందరితో ఒక పత్రికా ముఖంగా మనందరితో మాట్లాడిన ముచ్చట్లు ఒకసారి గుర్తు చేస్తే సరిపోతుంది అనిపించింది. ఇదిగో ఇవే అవి .......

ఆవకాయను కాపాడుకోవడం ఎలా?

మే నెల అంతా  ఎక్కడ.. ఏ ఇద్దరు ఆడవాళ్ళు కలుసుకున్నా, ఫోన్‌లో మాట్లాడుకున్నా ఒకటే టాపిక్- ఊరగాయల పనులు అయ్యాయా? ఇక ఆ విషయం గురించి బోలెడంత చర్చ.

మామిడికాయలు ఎక్కడ కొన్నారు? గడ్డి అన్నారంలోనా? గుడి మల్కాపూర్‌లోనా? మోండా మార్కెట్‌లోనా? నల్లకుంటలోనా? ఆవకాయకి చిన్న రసాలు కొన్నారా? గులాబీ రకమా?

కారం, ఆవపిండీ కొంటారా? మిషను ఆడిస్తారా? పప్పు నూనేగా? ఏవేం పచ్చళ్ళు పెట్టారు?-అని ఆరాలు.

ఆవకాయ సరే- అందరూ పెడతారు.. పెసరావకాయ, మాగాయ, మెంతికాయ, తొక్కుడు పచ్చడి.. ఇలా ఎవరెన్ని రకాలు పెడితే అంత గొప్పగా, గర్వంగా చెప్పుకుంటారు. ఒక్కోసారి వాదోపవాదాలు కూడా వస్తాయి.

మా వైపు ఆవకాయ రుచే వేరు. శనగలు వేస్తాం ఆవకాయలో అని గుంటూరు జిల్లా వదినగారు అంటే, చాల్లెండి గోంగూర, కొరివి కారం మాత్రమే మీవి. ఆవకాయలు మా గోదావరి జిల్లా వారి సొత్తు. మేము పెట్టినన్ని వెరైటీలు ఎవరూ పెట్టరు. నువ్వుపిండి ఆవకాయ, పచ్చావకాయ, నీల్లావకాయ, ఎండావకాయ అంటుంది మరో అక్కగారు. ఎవరెన్ని రకాలు పెట్టినా మా బెల్లం ఆవకాయ తరువాతనే అంటుంది శ్రీకాకుళం పిన్నిగారు.

భార్యామణి కొత్తావకాయ ఎప్పుడు రుచి చూపిస్తుందా? అని వెయ్యి కళ్ళతో ఎదురుచూస్తూ వుంటారు మగవాళ్ళు. అదేవిటో.. ఆవకాయకి, పురుషపుంగవులకీ అవినాభావ సంబంధం.

ఈ సీజన్లో ఎవరింటికి భోజనానికి వెళ్లినా కంచం ముందు కూచోగానే కొత్తావకాయ కలిపేసారా? అనే అడుగుతారు. ఇప్పుడా.. ఎప్పుడో కలిపేసా! అని గర్వంగా వడ్డిస్తుంది ఇల్లాలు. రుచి చూసి- అమోఘంగా ఉంది, ఎలా పెట్టారో కనుక్కో అని భార్యతో అంటాడు అతిథి. మెచ్చుకోలుకి ఇల్లాలి మొహం మతాబులాగా వెలిగిపోతుంది. అతిథి గారి భార్య మొహం వాడిపోతుంది. అప్పటికి ఊరుకున్నా ఆటో ఎక్కాక మొగుడిని దులిపి పారేస్తుంది ఆవిడ. ‘‘ఏం మాయరోగం? మనింట్లో నేను పెట్టిన ఆవకాయ బాగానే మింగుతున్నారుగా? ఆవిడ ఎదురుగా ఆ సొల్లు వాగుడు ఎందుకు? అని తిట్లతో తలంటు పోస్తుంది. ఏమో! ఆ పారవశ్యంలో ఏదో అనేశాను. నువ్వనవసరంగా అపార్థం చేసుకోకు- అని సర్ది చెప్పుకుంటాడు ఆ మానవుడు. నిజమే- నేరం ఆయనది కాదు.. ఆవకాయది. అప్పుడన్ని తిట్లు తిన్నా నాలుగు రోజుల తరువాత ఎవరింటికైనా వెళ్లి అక్కడ ఆవకాయ తినగానే గతం మర్చిపోయి తెగ మెచ్చుకుని మళ్ళీ చివాట్లు తిని సీజనంతా ఇహ అదే గొడవ!

నేనూ పెట్టేశాను బోలెడు రకాలు. మా స్టోర్ రూంలో వాసెన కట్టిన జాడీలు చక్కగా కొలువుతీరాయి. గతంలో అవన్నీ చూస్తుంటే గర్వంగా వుండేది, ఇప్పుడు దిగులేస్తోంది. వర్తమానం వైభోగంగానే వుంది సరే. మరి భవిష్యత్తు మాటేవిటి? మేము మా పెద్దవాళ్ళ దగ్గర చూసి నేర్చుకున్నాం. మా తర్వాతి తరం ఈ విషయాలమీద దృష్టి పెట్టటం లేదు.

కూతురు గానీ, కోడలు గానీ పచ్చళ్ళు పెడితే లొట్టలేసుకుంటూ తింటారు గానీ ఎలా పెడుతున్నారా? అనే ఆసక్తి లేదు. మామిడికాయలు కొందాం రమ్మన్నా బద్ధకమే. ఆవకాయ కలుపుతున్నా.. వచ్చి చూడమన్నా బద్ధకమే. పోనీ వంటమీద ఆసక్తి లేదా? అంటే నడుము బిగించి, నడినెత్తిన కొప్పు పెట్టేసుకుని పనీర్ బటర్ మసాలాలూ, చైనీస్ ఫ్రైడ్ రైస్‌లూ బ్రహ్మాండంగా వండేస్తారు. ఆవకాయంటేనే అలుసు అందరికీ. పోనే్ల ఏ వంటల పుస్తకమో చూసి నేర్చుకుంటారని అనుకునేందుకు ఇదేం అల్లాటప్పా వ్యవహారం కాదు కదా! ఏ ఇంటి ఆవకాయ రుచి ఆ ఇంటిదే. నలుగురిని చంపితేనేగానీ డాక్టరు కాడు అన్నట్టు ఒకటి, రెండుసార్లు తగలెడితేగానీ ఆవకాయ పెట్టటం రాదు. కొన్ని చూసి నేర్చుకోవాలిగానీ చదివి నేర్చుకుంటే ఏడిచినట్టే వుంటుంది. పోనీ గట్టిగా కేకలేస్తే.. మనకే పాఠాలు చెప్తారు. అవన్నీ ఆరోగ్యానికి మంచివి కావు. ఆవకాయలో నూనె, ఉప్పూ వుంటుంది. బిపి, కొలెస్ట్రాలూ పెరిగిపోతుంది అంటారు. ఆ వితండ వాదన చూస్తుంటే చాచి పెట్టి రెండు లెంపకాయలు తగిలించాలనిపిస్తుంది. అంగుళం మందాన చీస్ వేసిన పిజ్జా తినొచ్చు. అరకిలో ఐస్‌క్రీం లాగించొచ్చు. వాటిలో లేని కొలెస్ట్రాలు, కాలరీలు ఆవకాయలో అడ్డం వస్తాయి బిడ్డలకి. గట్టిగా కోప్పడితే ఆవకాయ పెట్టడం మానేసెయ్యి అంటారు. అది అసాధ్యం. ఆక్సిజన్ లేకుండా ఎలా బతకలేమో ఆవకాయ లేకుండా ఆంధ్రులం బతకలేం.

ఈ రుచులన్నీ మాతరంతోనే సరా? మరుగున పడిపోయిన ఎన్నో మంచి విషయాల్లాగా ఆవకాయ ఇంట్లో పెట్టే అలవాటు కూడా అంతరించిపోతుందా? ఇప్పుడు అరిసెలూ, కజ్జికాయలూ బజార్లో కొనుక్కున్నట్టూ ఆవకాయ కూడా బజార్లో కొనుక్కుని.. ఆ ఏం బాగుందీ అని విరక్తి చెందుతారా? భావితరానికి ఇంట్లో పెట్టిన ఘుమఘుమలాడే ఆవకాయ తినే అదృష్టం కరువైపోతుందా? తలచుకుంటేనే గుండె చెరువైపోతోంది. కిం కర్తవ్యమ్?

ఒక పని చెయ్యాలి. మగవాళ్ళు విల్లు రాసి ఆస్తులు పంచినట్టూ ఆడవాళ్ళం ఆవకాయ పెట్టే విధానం వివరంగా పూస గుచ్చినట్టూ ఓ కాగితం మీద రాసి రిజిస్టర్ చేయిస్తే లాయరుగారు ఆ కాగితం పిల్లలకి అందజేస్తారు. మన తదనంతరం అయినా మన విలువ, ఆవకాయ విలువ గుర్తించి ఆవకాయ పెట్టుకుని ఆంధ్రుల ఉనికిని నిలబెడతారేమో చూడాలి. ఏదో మార్గం కనిపెట్టి ఆవకాయను కాపాడుకోవాలి. అదే మన తక్షణ కర్తవ్యం.

 చూసారుగా ఎన్ని ముచ్చట్లో ! ఇక ఆవకాయ అంటే బాగా కారం తినే వాళ్లకి నెం 1 గుంటూరు ఆవకాయ  అని చెప్పాలి. కాని రోజులు మారయ్ కదా! కారం అంటే కడుపులో మంట,కళ్ళలలో నీళ్ళు ,  అల్సర్స్ వగైరా వగైరా అంటున్నారు. నిజమే ఆరోగ్యమే మహా భాగ్యం. కాబట్టి ఎవరి రుచికి తగినట్లు కారాలు వేసుకుని మన అంధ్రా స్పెషల్ ఆవకాయ విందారాగించండి!

Hyderabad Literary Festival (హైదరాబాద్ లిటరరీ ఫెస్టివల్)

2014 Republic Day  celebrations     

(గణతంత్ర దినోత్సవ వేడుకలు)  దేశమంతా  జరుపుకుంది.                                                                                                                                                  

మన నగరంలోనూ బాగా జరిగాయి. దేశం రాజకీయ రంగులు పులుముకుంది. 

అయినా హైదరాబాద్ సాహిత్య ఫెస్టివల్ మాత్రం ఎటువంటి ఆటంకాలు లేకుండా ఆహ్లాద వాతావరణం లో ముగిసింది 

         

మూడు రోజులనుంచి జరిగిన HYDERABAD LITERARY  FESTIVAL   ( హైదరాబాద్ లిటరరీ  ఫెస్టివల్) నగరం లో అనేక చోట్లలో జరిగింది. ముఖ్యంగా చిన్నారులలో, కథలు చెప్పి క్రియేటివిటీని పెంచటం, పుస్తక ప్రదర్శనలు, క్లే మోడల్స్, లతో పాటు  ప్రముఖ రచయితలూ, ప్రాంతీయ, రాష్ట్రీయ అంతర్జాతీయ రచయితల కొత్త  పుస్తకాలు విడుదల చేసారు. అనేక చర్చలు,  debate లు, ప్రముఖుల సూచనలు జరిగాయి.  

          నాట్య ప్రదర్సనలు, నాటకాలు, హైకూలు, సంగీతం, ఫోటోగ్రఫి, కథలు చెప్పటం,  పుస్తకాలు అచ్చు ఎలా వేస్తారు? వంటి ఎన్నో సాహిత్య ప్రక్రియలు ప్రముఖులచే ప్రదర్సించబడ్డాయి.        

          ఈ మూడు రోజుల సాహితీ యాత్రలో పాల్గొన్న ప్రముఖులు .... 

మన  భారతీయ నాట్య ప్రక్రియలో భాగంగా ప్రముఖ నర్తకి రాజేశ్వరి సాయినాథ్  నాట్యం అందరిని ఆకట్టుకుంది. ఆ కార్యక్రమం 24 జనవరి 2014న సాయంత్రం జరిగింది. 

అమల కూడా ఒక కార్యక్రమం లో అతిధి గా విచ్చేశారు. 

ఫోటోగ్రఫి లో  THOMAS LOTTGE (26th)

స్పీకింగ్ ఇన్ మెనీ voices  - GITHA HARIHARAN(25th)

Pens & Scalpels   - KAVERY NAMBISAN, VIJAY NAGASWAMI  (26th)... ఇలా వీరే కాదు ఎందరో 

ప్రముఖులు ఈ వేడుకల్లో పాల్గొన్నారు. 

        H L F జనవరి 24-26 వరకు ఉదయం నుంచి జరిగిన ఈ కార్యక్ర మాలలో స్టూడెంట్స్ ఎక్కువగా కనిపించారు. తల్లి తండ్రులు, ఇంకా ఎందరో సాహితీ ప్రియులు తిలకించారు. 

               మేము చివరి రోజైన (26th ) ఈవెనింగ్ 4 గం. కల్పా  స్కూల్ లో జరిగిన స్టొరీ టెల్లింగ్  కార్యక్రమం కి హాజరయ్యాము. ఆ కార్యక్రమం దీపా కిరణ్ చెప్పిన కధలతో మొదలైంది.  

              ఆమె కథ లని  పిల్లలు, పెద్దలు  బాగా ఆనందించారు. పిల్లలని కూడా కథలో involve  చేస్తూ ప్రశ్నలు అడుగుతూ జవాబులు రాబడుతూ ఎంతో  ఆక్టివ్ గా కథలు ఆటలు పాటలు డాన్స్ లు చేస్తూ పిల్లలని ఆకట్టుకున్నారు 

ఆమె . 

 ఎంతో ఉత్సాహంగా జరిగింది ఆ కార్యక్రమం. పిల్లలకి కథలు చెబితే వారు కూడా ఆలోచించి క్రియేటివిటి తో వారు కూడా చిన్నప్పటి నుంచే కథలు చెప్పటం, రాయటం చేయగలరు. కథలు చెప్పటమా ఇంతేనా అనుకుంటాం కాని పిల్లలు తమ దృష్టిని కేంద్రి కరించేల చేసి కథలు చెప్పటం చాల కష్టం.   దీప కథలు  ఎంతో ఆసక్తి తో చెబుతారు.  హిందు దినపత్రికలో ఫ్రీ లాన్స్  రైటర్ గా , విధ్యార్ధులకి కథలు చెప్పటం వీరి హాబీ. విద్యార్ధులకి, టీచర్స్ కి, తల్లి తండ్రులకి స్టొరీ టెల్లింగ్ లో వర్క్ షాప్ లు నిర్వహిస్తుంటారు. 

HLF లో పాల్గొనటానికి ఈ సారి ఐర్లండ్, సింగపూరు, జర్మనీ, శ్రీలంకా, 

యు యస్ ఏ  వంటి దేశాల నుంచి రచయితలు పాల్గొన్నారు. మన దేశం నుంచి 

మహేష్ దత్తాని, రాజ్మోహన్ గాంధి, ఆనంద్ గాంధి, మృదుల గార్గ్ వంటి ఎందఱో 

ప్రముఖులు,  రచయితలు, రచయిత్రులు  వివిధ సాహితీ ప్రముఖులు హాజరయ్యారు. 

ఏంతో  వైభవంగా ముగిసాయి ఈ హైదరాబాద్ సాహిత్య పండుగ  రోజులు (ప్రదర్శనలు. )

         ఈ కార్యక్రమాలన్నీ ఆషియాన, కల్ప స్కూల్, సప్తపర్ణి లామకాన్, అల్ఫొన్సస్   (alphonsus)

కళాకృతి వంటి ప్రదేశాల్లో జరిగాయి. 

        ఎందరినో ఆకట్టుకున్నఈ లిటరరీ ఫెస్టివల్ ద్వారా మన సంస్కృతీ విలువలు, కళలు, వాటి విలువలు నేటి తరానికి అందజేయటం   వారిలో ఆలోచనలు రేకెత్తించి ఆయా కళల్లో సిద్ధ హస్తులని చేయటం......  

క్లే తో బొమ్మలు తయారు చేయటం, చర్చలు, ప్రముఖుల అనుభవాలు,  పసందైన విందులు,  చాట్ లు, విదేశీయుల నృత్యాలు, సంగీతాలు దీటుగా మన దేశపు శాస్త్రీయ సంగీతాలు ఎన్నో అంశాలతో పండుగ వాతావరణం తో బంజారా హిల్స్ లోని రోడ్ నం. 8 సందడిగా కనిపించింది. 

సాంకేతిక పరంగా పెరుగుతున్న నేటి యుగంలో సృజనాత్మక కళలు కూడా మనిషిలోని మానసికానందాన్ని కలగచేస్తాయి. 

ఇది చాలా చిన్న రివ్యూ మాత్రమే!

ఆసక్తి కల వారు ఈ కింది లింక్ లో వారి పూర్తి వివరాలు చూడచ్చు. 

http://www.hydlitfest.org

https://www.facebook.com/LitFestHyd

Quiz-Swati weekly magazine

స్వాతీ వార పత్రికలో నేనెవరో తెలుసా   quiz  వచ్చింది  మీకు తెలిస్తే చెప్పండి ?ఇదుగో ఆర్టికల్ 

పైన ఇచ్చిన quiz కి జవాబు :కోపల్లె  హనుమంత రావు గారు 

ఆంధ్రజాతీయ కళాశాల వ్యవస్థాపకులు. 

నేను రాసిన పుస్తకం "దేశాభిమాని, విద్యాప్రదాత కోపల్లె హనుమంతరావు జీవిత చరిత్ర"

ఆధారంగా రాసిన పుస్తక సమీక్ష లాంటి ఈ వ్యాసం స్వాతి వార పత్రికలో రాసిన డా. దుగ్గరాజు శ్రీనివాసరావుగారికి నా కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటున్నాను.  

   

మహావీరుడు మహిళల కోసం ప్రవేశ పెట్టిన సంస్కరణలు

ఈ రోజు జైన్ మహావీరుడు జయంతి (23 04 2013)

ఈ సందర్భంగా వారి గురించి కొన్ని  విషయాలు.

భగవాన్ మహావీరుడు జైన మత గురువు.  తమ ఆర్ధ్య దైవంగా భావించే జైనులు స్త్రీలు పురుషులు సమానంగానే పూజిస్తారు. సాధారణం గా ఎన్నో నియమాలు పధతులు వున్నా తమ జీవన సాఫల్యం కోసం, జీవన్ ముక్తి కోసం జీవిస్తారు. మహిళలు ఎంతో మంది వీరి శిష్యులుగా వున్నారు. మహిళ లు  సమాజం లో వారి స్థానం , వారి విధులు విధానాలు అన్ని సంప్రదాయానుసారం పాటిస్తారు.  మహిళల అభివృధి కోసం జైన మతం ఎంతో పాటు పడుతోంది.  వీరి సమాజంలో మహిళలు ఎలా వుండేవారు , మహావీరుడు వారి అభివ్రుది కోసం చేసిన మంచి పనులు, ప్రముఖులైన మహిళలు ఇలాంటి విషయాలు తెలుసుకునే ముందు మహా వీరుని గురించి తెలుసుకుంటే బాగుంటుంది.

వర్ధమాన మహావీరుడు జైన మాత  స్థాపకులలో ముఖ్యులు. జిన అంటే విజేత అనే పదం నుంచి జైనం వచ్చింది. జీవన ప్రవాహాన్ని దాటడానికి వారధి నిర్మించిన వారు. జైన గ్రంధాలలో వీర, వీర ప్రభు, సన్మతి, అతివీర,  జ్ఞానపుత్ర వంటి పేర్లు కనిపిస్తాయి వర్ధమానుడు ఇరవై నాలుగవ తీర్థంకరుడు (జినుడు ). చివరి తీర్థంకరుడు కూడా!  జైన మతం అతి ప్రాచీనమైన మతం. మొదటి తీర్థంకరుడు వృషభనాధుడు. 23వ తీర్ధంకరుడు  పార్శ్వ నాధుడు.  ఇంతకు ముందు వున్నా తీర్థంకరులు కూడా జైన మతాన్ని  ప్రచారం చేశారు కాని మహావీరుడి కాలం లో అది ఎక్కువగా ప్రాచుర్యం లోకి వచ్చింది. జైన మతాన్ని శ్రమణ  మతమని కూడా అంటారు.  

మహావీరుడు 599లో కుంద గ్రామం వైశాలి లో రాజవంశంలో జన్మించాడు.  తండ్రి సిద్ధార్ధుడు . తల్లి  యశోధర. వీరిది జ్ఞాతృ వంశం.  నిర్గంధ సంప్రదాయం అంటే గ్రంధిరహితమైన  లేదా బంధవిముక్త   అని అర్ధం అందుకే మహావీరునికి  నిగంధనాత పుత్త అనే పేరు కూడా వుంది. భార్య త్రిశల. ప్రియదర్సి అనే పుత్రిక, అల్లుడు జామాలి. ఇతను మహావీరుని మొదటి శిష్యుడు.

మహావీరుని 28వ సంవత్సరంలో తల్లి తండ్రి మరణించారు.  కొంతకాలం అక్కడే వుండి తన ముఫై ఏళ్ల  వయసులో ఇలు వదిలి వెళ్ళాడు. తన ఆస్తిని తనకి సంబంధించిన అన్ని వస్తువులు యీదలకు దానం చేశారు.   అడవి ప్రాంతాలలో  పాదరక్షలు ధరించకుండా నడిచేవారు. పూర్తి  సన్యాసి జీవితాన్ని గడిపేవారు.   అక్కడ ఎవరితోనూ మాట్లాడేవాడు కారు. మౌనాన్ని పాటించేవారు. కాలి నడకన కొత్త కొత్త ప్రదెశాలు తిరిగేవారు.  ఉపవాస దీక్ష పాటించేవారు.  అడవుల్లో వుండే గిరిజనులు తరచూ ఆట పట్టిస్తూ వేదిస్తూ ఉండేవారు.   అయినా ఎప్పుడు పట్టించుకునేవాడు కాదు. కఠినమైన తపస్సు చేశారు.

సత్యాన్వేషియై  తిరిగిన ఆ మహావీరుడు పన్నెండేళ్ళు తపస్సు చేసారు. శరీరం సుస్కించి  పోయింది వైశాఖమాసం పదమూడవ రోజున జృమ్బిక గ్రామంలో అతనికి జ్ఞానోదయం (అంతర్ బుద్ది ) కలిగింది. మొదటిసారిగా ఒక బానిస అయిన చందన అనే మహిళ చేతి భోజనం చెసారు.  ఉత్తర భారత దేశం అంతటా తన జైత్ర యాత్ర చెసారు .  కాలినడకనే   తన తత్వాన్ని అంగ మిధిల, కోసల, మగధ దేశాలలో ప్రచారం చేశారు.   బీహార్, జార్ఖండ్ వెస్ట్ బెంగాల్ ఒరిస్సా వంటి ప్రదేశాలు పర్యటించాడు.  జైన సంప్రదాయం లో మనిషి జీవన విధానం, వాటిని పాటించే తీరు చాల సులభంగానే వుండేది. జంతు బలులపై తన నిరసనని నిశ్శబ్దంగ తెలిపెవాడు. మహా వీరుని బోధనలు విద్యా వేత్తలు, పండితులు, పేద  గొప్ప, స్త్రీలు పురుషులు , రాజులూ రాణులు ఇలా ప్రతి ఒక్కరిని ఆకర్షించేవి. ఇతని వెంట చాలా మంది నడిచారు. బింబిసారుడు కూడా ఇతని శిష్యుడే!  తనలోని కర్మలని జయించిన నాడు ప్రతి వ్యక్తీ కూడా దేవుడే! ఎక్కడో వుండే దేవుని శోధించే కంటే మానవత్వం లో వుండే దేవుని చూడమనే వాడు.

    తన 43వ  ఏట సాల వృక్షం కింద తప: సిద్ది పొందాడు. జైన మతానుసారం సమ్యక్ దర్సనం, సమ్యక్ జ్ఞానం, సమ్యక్ జీవనం అనే మోక్ష మార్గాలని త్రిరత్నాలు అని అంటారు . అహింస, సత్యం, అపరిగ్రహం,  అస్తేయం,  బ్రహ్మ చర్యం అనే వాటిని పంచ వ్రతాలు అంటారు.  బ్రహ్మ చర్యం పాటిస్తూ హింస చేయకుండా, అబద్ధ మాడకుండా, ఇతరుల ఆస్తిని కబళించకుండా, దొంగతనం చేయకుండా, వుండాలి  వీటిని పాటిస్తూ త్రి రత్నాలతో జీవించే వారికి కైవల్యం లభిస్తుందని మహావీరుడు బోధించే వాడు .

సన్యాసి అయిన వాడు శాకాహారాన్ని తీసుకొవాలి. అహింసను తప్పనిసరిగా పాటించాలి.   ప్రతి ప్రాణికి, వస్తువుకి కాని, అజీవులు అయిన వాటికి కాని చైతన్యం వుంటుందని వాటికి గాయాలైతే అవి బాధ పడతాయని అంటారు.  చివరికి భూమిలో వుండే వాన పాములు చనిపోతాయని భూమినే దున్నద్దు అని అన్నారు . అందుకే చాలామంది జైనులు వ్యాపారాలలో స్థిర పడ్డారు. గాలి పీలిస్తే గాల్లోని సూక్ష్మజీవులు చచ్చి పోతాయని మూతికి గుడ్డ కట్టుకుని తాగుతారు. నీళ్ళు వడకట్టుకుని తాగుతారు. అడుగు తీసి అడుగు వేసేటప్పుడు కాలి కింద పడి సూక్ష్మ జీవులు చచ్చిపోతాయని నెమలీకలతో చేసిన పొరకతో నడిచినంతమెర అడుగేసే ముందు  నేలను ఊడుస్తారు. నేల  కింద పండే దుంప కూరలు, ఉల్లి వెల్లుల్లి  మసూర్ గింజలు వంటివి కూడా తినరు.

తన డెభై రెండవ ఏట మహావీరుడు పావా జిల్లాలో నిర్యాణం పొందాడు.  జైన మతంలో శ్వేతాంబరులు దిగంబరులు అని రెండు తెగలుగా గా వుండే సన్యాసుల మధ్య తేడాలు లెవు.  కాని నిర్యాణం పొందటానికి నగ్నత్వం ముఖ్యం అని దిగంబరులు, కాదని స్వేతంబరులు భావించేవారు . స్త్రీలకూ విముక్తి లేదన్నారు కాని స్వేతంబరులలో 19వ తీర్ధంకరుడైన మల్లి నాదులు  స్త్రీలకూ విముక్తి వుందన్నారు . దేవాలయాలలో విగ్రహ పూజ దిగంబరులు చేస్తే శ్వేతాంబరులు పవిత్ర స్తానకాలలో వుండి జైన గ్రంధ బోధనలు చెబుతారు. కొంతమంది మాత్రం విగ్రహ పూజ కూడా చేస్తారు  మహావీరుని, తీర్ధంకరులను ఆలయాలలో దిగంబరులు పూజిస్తే  శ్వేతాంబరులు స్థానకాలలొ  వుంటూ ఒక చోటునుంచి ఇంకో చోటుకు  కాళీ నడకన వెళ్లి బిక్ష స్వీకరిస్తారు.

మహిళలు కూడా జైనమతం లో వున్న అన్నిటిని సంప్రదాయాలు పాటిస్తారు. పంచ సూత్రాలు వీరు కూడా పాటిస్తారు. స్త్రీ పురుషులు ఒకరికొకరు సాయ పడటం, మానవత్వం విషయం లోను, పర్యావరణాన్ని రక్షించటం లోను వీరు కూడా పాల్గొనవచ్చు. ఇరువురు సమానమే!

మహావీరుని ఆద్యాత్మిక బోధనలు మహిళలని ఎంతో ఆకర్షించేవి . చాలా మంది స్త్రీలు వీరి శిష్యులుగా మారారు. అంతిమ అనందం, సత్యం వెతుకులాటలో ఎంతో మంది మహిళలు కూడా చేరారు.  మహావీరుడు తన అనుచరులని నాలుగు తరగతులుగా (కేటగిరీలుగా) చేసారు. సాధుస్, సాద్విస్,  శ్రావక్స్, స్రావికాస్. ఈ క్రమాన్ని జైన్ సంఘంగా  పిలిచేవారు. జైన సాధువులను నేడు కూడా శ్రమణులనే పిలుస్తారు. వీరి  సంప్రదాయానికి జైనం అని పేరు వున్నా మహావీరుని కాలంలో దీనికి నిర్గ్రంధం అని  నిర్గ్రంద ప్రవచనం అని పిలిచేవారు. పార్శ్వనాధుని సమయంలో శ్రమణ  ధర్మం అనే పేరు వుంది. ఈ జైన సంప్రదాయానికి మూలమైన సిదాంతాన్ని ఆత్మ వాదమని అనేకాంత వాదమని అంటారు. బాహ్య భ్యం తరములైన వికారాలను అంటే క్రోధం, కామం, ఈర్ష్య, అసూయ మొదలైన వాటిని జయించిన వానికి జిన, జినుడు అని పేరు.  

భగవాన్ మహావీరుని బోధనలు అంగాంగ సూత్రాలుగా వర్ణించే వీటిని 12 గ్రంధాలుగా  అతని శిష్యులు రచించారు.  జైన్ సంప్రదాయాలని వివరిస్తూ వుండే వీటిని అగమ్  సూత్రాలు అని అంటారు. ముందు ఈ సూత్రాలు బోధనల ద్వారా మాత్రమే ప్రచారం అయ్యెవి.  వెయ్యి సంవత్సరాల తరువాత వాటిని ముందు తరాల కోసం తాళ  పత్ర గ్రందాల మీద రచించారు.  

మారుతున్న కాలంతో పాటు జైనిజంలో మార్పు వచ్చి స్త్రీ పురుషులిరువురు  తమ పిల్లలు కుటుంబ  సంక్షేమం కోసం,  జైనమత సంప్రదాయాన్ని  సమానంగానే రక్షించారు. పూర్వం లో మాదిరి గానే సన్యాసినులు గా కూడా మహిళలు జీవించవచ్చు. మహావీరుని సిద్దాంతాల పట్ల అనేక మంది మహిళలు ఆకర్షితులై ప్రపంచంలో ఆనంద లబ్ది కై వీరి వెంట నడిచారు . శ్రావకిలుగా ఎంతో  మంది మహిళలు వున్నారు.

జైన్ మత  సాధువులు సాధ్విమణులు తప్పక  ప్రత్యేకంగా తాయారు చేసిన  ధవళ వస్త్రాలు మాత్రమే ధరించాలి. వారి ఐదు సూత్రాలను తప్పక పాటించాలి. సూర్యోదయానికి ముందు సూర్య్దయం తరువాత తప్పనిసరిగా రోజుకు రెండుసార్లు అవస్యక్ చేయాలి.  సాద్విస్ తమకి తామే అన్ని పనులు చేసుకోవాలి. ఇతరుల సాయం తీసుకోరాదు. తప్పని పరిస్తితుల్లో తోటి సాద్విస్ సాయం మాత్రం తీసుకోవచ్చు.  తమ ఆహారాన్ని వండుకోగూడదు. ఇంటింటికి వెళ్లి తమకి కావలసిన కొద్ది ఆహారం నీరు మాత్రం తెచ్చు కోవాలి. అందరు నిజాయితీ తో  క్రమబద్దమైన  జీవితాన్ని గడపాలి నలుగురికి ఆదర్శం కావాలి.  

దిగంబర శాఖకు చెందిన వారు పురుషుల కంటే మహిళలను తక్కువగా భావిస్తారు. కొన్ని చోట్ల మహిళలని పవిత్రులు కాదని, సమానులు కాదని కూడా అంటారు.  శారీరకంగా ప్రతి నెలా వారికి సంభవించే రుతు కార్యక్రమం వల్ల వాళ్ళు సమానం కాదని అంటారు.అంతే  కాదు వారు ఈ ప్రాపంచిక విషయాలనుంచి విముక్తి పొందాలంటే మళ్లి  వీరు పురుష జన్మ ఎత్తాలి అని కుడా అంటారు. కాని శ్వేతాంబరులు మహిళలకి సమన హోదా కల్పిస్తుంటారు.   

19వ తీర్ధంకరుడు అయిన మల్లి నాధుడు పురుశుడని దిగంబరులు భావిస్తే శ్వేతాంబరులు స్త్రీ అయిన మల్లి కుమారి అని అంటారు. వారి గ్రంధాలలో మల్లి కుమారి జీవిత కథ కూడా వుంది. రేవతి, బ్రాహ్మి , సుందరి, సాద్విమణులైన పుష్పచుల (pushpachula ), రుద్రసోమ , రుక్మిణి, ఋషి దత్త,  ఇలా ఎందరో మహిళలు జైన మతాన్ని అనుసరించి సాద్విమణులుగా పేరు పొందారు.

             ఎంతో మంది పురుషులు స్త్రీలచే ప్రభావితులయ్యారు హేమచంద్రాచార్యులు తన తల్లి పాహిమి వల్ల  జ్ఞాన సముద్రులు అని పేరు పొందారు . అలాగే కవి అయిన ధనపాల్ తన సోదరి సుందరి ప్రోత్సాహం వాళ్ళ గ్రంధం అమరకోశం రచించారు. శ్రీదేవి, అనుపమ దేవి వంటి కూడా తమ భర్తలు ఆధ్యాతిమిక, వ్యాపార రంగాల్లో వృద్ది  చెందటానికి తోడ్పడ్డారు . ఈ తరంలో కూడా ఎంతో మంది సాద్విమణులు శ్రావిక లు కుడా ప్రసిద్ది పొందిన వారున్నారు.  మహాసతి ఉజ్వలకుమారి వ్యక్తిత్వం తెలిసి మహాత్మా గాంధీయే  స్వయంగా వెళ్లి ఆమెని కలిసారు. హర్కున్వర్ జెఠాణి  హతి సిన్హా ఎన్నో ఆలయాలు కట్టించారు.  ఎందఱో మహిళా మణులు ప్రసిద్ది చెందిన వారున్నారు.  మహావీరుని    జైన మతాన్ని అనుసరించిన మహిళలు సాధు మనస్త్వం  కలిగిన వారు గా వుంటారు.  అహింసని ఐదు ధర్మాలలో ఒకటిగా పాటించే వీరు సతి సహగమనాన్ని వ్యతిరెకిస్తారు.  మహిళలని బానిసలుగా వ్యాపారం చేసే పద్ధతిని, దాసీ విధానాన్ని వ్యతిరేకిస్తారు.  ఆ రోజుల్లో రాజైన మేఘ కుమార్ సంతోషం కోసం అనేక మంది స్త్రీలను బానిసలుగా వివిధ దేశాల నుంచి తీసుకు వచ్చేవారు .  భగవాన్ మహావీరుడు ఈ రకమైన బానిస విధానాన్ని చాల గట్టిగా వ్యతిరేకించే వారు.

ఆనాటి సమాజంలో వుండే జంతు బలులని నిషేధించటానికి సాధ్వి వక్షకున్వర్జి ఎంతో కష్ట పడవలసి వచ్చింది. బహు భార్యత్వం, మత్తు పదార్ధాలు సేవించటం, జూదం వంటి చెడు వ్యసనాలు వున్న  సమాజం లో స్త్రీలు ఎంతో హింసకి గురయ్యెవారు. వారిని రక్షించే వాళ్ళు.  

మహావీరుడు  స్త్రీ పురుషులిరువు సమానమే అని అనెవారు. మహావీరుడు  నిర్యాణం చెంది 2612 సంవత్సరాలు అయినా నేటికి వారు చిరంజీవియే! దేశమంతా వారి పీరు మీద మహిళా విద్యాలయాలు, ఆసుపత్రులు సంక్షేమ పధకాలు ఎన్నో వెలిసాయి. వీరి సంప్రదాయాన్ని జిన మతస్తులందరు ఎంతో నిష్టగా పాటిస్తారు.  ఉపవాస దీక్షలు చేస్తారు. దాన గుణం వీరి లో ఎక్కువగా కనపడుతుంది.  విద్య , వైద్య, వ్యాపార , ఇండస్త్రీ రంగాల్లో ప్రవేసించి దేశానికి ఎంతో  సేవ చేస్తున్నారు.   

   జైనులు మహావీరుని అహింస జీవించు ఇతరుల జీవించు సిద్దాంతం నేటి సమాజంలో ఇప్పటికి పాటిస్తున్నారు.    

మహావీరుడు స్త్రీలు తమకి ఇష్టం లేని వివాహ జీవితాన్ని వద్దు అని తెలిపే హక్కు వుందని వారు ఇష్ట పాడితే సన్యాసిని గా జీవించ వచ్చని అనేవారు. స్త్రీలకి భావ స్వేచ్ఛని ఇచ్చారు.  జైన మతం లో స్త్రీల పాత్ర ఎంతో ఉన్నతంగా  చిత్రించ బడింది  తీర్ధంకరులకి మాతృ మూర్తులుగా, భర్తలకి స్పూర్తినిచ్చే భార్యలుగా, తమ వ్యక్తిత్వంతో వ్యాపార రంగం లో వున్నత శిఖరాలకి చేరుకున్న మహిళలు వున్నారు.  ఆమె వ్యక్తిత్వం ఎక్కడికి వెళ్ళిన గౌరవించ బడుతుంది. స్వాద్విమణులు, స్రామిక్ లు సమాజం శ్రేయస్సుకోసం   ఆధ్యాత్మికం గా తమ ధ్యేయాన్ని చేరుకుంటారు.   

శ్రీ శ్రీ శ్రీ మారుతి సేవేంద్ర సరస్వతీ స్వామి

(ధూళిపాళ )

ఈ రోజు 13 ఏప్రిల్ న (తారీకుల ప్రకారం)  శ్రీ శ్రీ శ్రీ మారుతి సేవేంద్ర సరస్వతి స్వామీ నిర్యాణం చెందిన రోజు .  పూర్వాశ్రమం లో  శ్రీ ధూళిపాళ  సీతారామశాస్త్రిగా అందరికి సుపరిచితులు. వారిని 2001 లొ ఒక పత్రిక ప్రతినిధిగ గుంటూర్ లో కలిసినపుడు వారి అనుభవాలు చెప్పారు. ఆనాడు వారితో తీసుకున్న ఇంటర్వ్యు లో రామ భక్త హనుమాన్ తో తనకున్న భక్తీ అనుభవం, సినిరంగా గత వైభవాలు ఎన్నో పంచుకున్నారు.  

ఆశ్రమ జీవనం :

శ్రీ మారుతి సేవేంద్ర సరస్వతి స్వామిగా 2001 మే 7న కంచి పీతాధిపతి  శ్రీ శ్రీ శ్రీ జయేంద్ర సరస్వతి స్వామివారి ద్వారా ధూళిపాళ గారు సన్యాసం స్వీకరిమ్చారు. శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి భక్తులైన వీరు గుంటూర్ పట్టణంలో శ్రీ అం జనేయస్వామి వారి ఆలయం నిర్మించారు. ఆ ప్రాంతాన్ని మారుతీనగర్ అని పిలువసాగారు. పూర్తిగా ఆధ్యాత్మిక జీవనం గడిపిన శ్రీ స్వామి వారు ప్రముఖ సిని నటులు అయిన శ్రీ ధూళిపాళ గా అందరికి సుపరిచితులు. సన్యాసాశ్రమం స్వీకరించినప్పటి నుంచి మానవ సేవే మాధవ సేవే లక్ష్యం గా ఆధ్యాత్మిక జీవన పధం లోకి అడుగు పెట్టారు. సినీ రంగానికి దూరంగా వున్నారు.  ప్రజాహిత కార్యక్రమాలు చేసారు . శ్రీ ఆంజనేయ స్వామీ వారి ఆలయం నిర్మించట మే కాకుండా కళ్యాణ మంటపం , ధూళిపాళ  కళా వేదిక, ధ్యాన మందిరం కూడా నిర్మించారు. ఎన్నో ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు.

నటనా ప్రస్తానం :

శ్రీ శంకరయ్య, రత్నమ్మ గార్లు వీరి తల్లి తండ్రులు . 1920 సెప్టెంబర్ 24 న పల్నాడు తాలుకా దాచేపల్లి గ్రామం లో జన్మించారు శ్రీ ధూళిపాళ . బ్రతుకు తెరువుకోసం గుంటూరులో ప్లీడరు గుమాస్తా గ స్టిరపడ్డారు . వారి నట జీవితం 1935 లో నాటకాలలో పాత్రపత్రాలు ధరించటం తో మొదలయింది . 

చింతామణి లో రాధ, శ్రీ కృష్ణరాయబారం లో నళినీ , మల్లమ్మ మొదలైన నాటకాలలోస్త్రీ 

పాత్రలు పోషించిన వీరు 1941లో స్టార్ దియేటర్స్ ని స్తాపించి ఎక్కువగా పౌరాణిక  పాత్రలు వేసేవారు . 1949లో వేసిన శ్రీ కృష్ణ రాయబారం లో దుర్యోధన పాత్ర  వీరి నట జీవితం లో కీర్తి ప్రతిష్ఠలు , అనేక అవార్డులు తెచ్చిపెట్టి నాటక రంగం లోనే రారాజులా నిలిచేలా చేసింది.

సిని రంగ ప్రవేశం :

ఒకసారి చెన్నైలో నాటక పోటీలు జరిగేటప్పుడు జడ్జిగా విచ్చేసిన ఆనాటి నటి శ్రీమతి జి. వరలక్ష్మి గారు వారి ప్రతిభని గుర్తించి సినిమాలలో నటించమని కోరటం జరిగింది . అంతే  కాదు వారిని డైరెక్టర్ అయిన బి.ఎ. సుబ్బారావు గారికి పరిచయం చేసారు . వారి చిత్రం భీష్మ (1962)లో దుర్యోధన పాత్ర పోషించారు . అల వీరి సిని రంగ ప్రవేశం జరిగింది.

విభిన్న పత్రాల విలక్షణ నటులు :

పౌరాణిక పాత్రలైనా శకుని, దుర్యోధన పాత్రలే కాక సాంఘిక పాత్రాలు పోషించి ఎన్నో సువర్ణ, రజిత పతకాలు అందుకున్నారు . నర్తనశాలలో రారాజు పాత్ర , , శకునిగా శ్రీకృష్ణ పాండవీయం , దాన వీర శూర కర్ణ, బాల భరతం మొదలైన చిత్రాలలో నటించారు . చారిత్రాత్మక, జానపద, సాంఘిక చిత్రాలలో విలన్ పత్రాలు, కరుణ రసమున్న పత్రాలు పోషించి నలుగురి మెప్పు పొంది దాదాపు 300 చిత్రాలలో నటించారు. కన్నడ, తమిళ భాషా చిత్రాలలో కూడా నటించి ఎన్నో బహుమతులు అవార్డులు పొందారు. ఏక పాత్రాభినయం చేసేవారు . ఆలిండియ రేడియో లో దాదాపు 150 నాటికలలో పాల్గొన్నారు.

రారాజు :

 పౌరాణిక పాత్రలలో ముందుగా సుయోధనుడుగా ప్రసిదులయ్యారు . రావనాసురుడుగా , మైరావణుడిగా నటించి ఆ పాత్రలకి న్యాయం చేకూర్చారు. ఎంచుకున్న పాత్రలో లీనమై నటించే అభినయం , సంభాషణలు పలికే తీరు , గంభీరమైన స్వరం, భిన్నమైన నటనా శైలి వీరిని ఆంధ్రుల గుండెల్లో చిరస్తాయిగా నిలిపాయి . నేటికి శకుని అన్నా, కౌరవ కుల వంశజుడు రారాజు అన్నా ధూళిపాళే!

ఆనాటి మరపురాని అనుభవం 1949లో చెళ్ళపిళ్ళ వెంకట శాస్త్రి గారిచే సన్మానం అందుకోవటం మరచిపొలేని అనుభవం అని అన్నారు . బంగారు నటరాజు విగ్రహం , ప్రశంసా పత్రం, శ్రీ టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు గారు వంటి ఆ సభలో వుండటం ఏంతో ఆనందానిచ్చిమ్దని అనేవారు . తన రంగాస్తల నట జీవితం లో శ్రీ సి.యస్ ఆర్. ఆంజనేయులు , శ్రీ బందా కనకలింగేశ్వర రావు గారు , శ్రీ పీసపాటి వారు మొదలైన మహా మహా నటులతో కలిసి నటించటం కూడా ఎంతో గొప్ప అనుభవం అని అన్నారు .

మంచి రచయిత :

ధూళిపాల గారు మంచి నటులే కాదు రచయితా కుడా! ఎన్నో గేయాలు రచిం చారు. సమాజం లో మంచిని పెంచే ఉద్దేశం తో సమాజం లో దుష్ట శక్తి నిర్మూలనకి , ప్రజలలో సాంఘిక బాధ్యతా పెంపొం దిమ్చుకోడానికి వ్యక్తిగతంగా నమ్మకం పెంచుకోవడానికి , మంచిని ప్రబోధించే గేయాల రచన అంతర్వాణి. సామాన్యులు కూడా పాడుకునే విధంగా మంచి రాగాలతో కట్టబడినాయి.

సిని రంగం:

భీష్మ, మహా మంత్రి తిమ్మరుసు, నర్తనశాల , బొబ్బిలి యుద్ధం. శ్రీ కృష్ణావతారం, ఉమ్దమ్మ బొట్టు పెడతా, ఆత్మీయులు, బాంధవ్యాలు, ఏకవీర, అందాల రాముడు , సీతా స్వయం వరం , దాన వీర శూర  కర్ణ , ఎన్నో చిత్రాలలోని పాత్రలు వారి నటనా కీర్తి కిరీటం లో కలికి తురాయిగా నిలిచాయి.

బిరుదులు :

1968లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వారి నంది అవార్డు బాంధవ్యాలు చిత్రానికి అందుకున్నారు.

1976 లో రంగ మార్తాండ, 1981లో రంగస్థల రారాజు 1983లో నాటక కళా ప్రపూర్ణ,  1983లో కళా సరస్వతి 84 సువర్ణ ఘంటా కంకణం,  ఇంకా ఎన్నో సత్కారాలు, సన్మానాలు అందుకున్నారు.

1991లో పద్య నాటక శిక్షణ సిబిరాననికి డైరెక్టర్ గా కొంతకాలం ఉన్నారు.  1993లో నాటక అకాడమీకి అద్వైజర్ గా వున్నారు.

ఆ మహా నటుడి సినీ ప్రస్తానంలో వారి నట జీవితం కన్నా ఆధ్యాత్మిక జీవనం సాగిస్తూ శ్రీ శ్రీ శ్రీ మారుతి సేవేంద్ర సరస్వతిగా జగత్ ప్రసిదులై జగత్ కల్యాణం కోసం మంచి కార్యక్రమాలు చేస్తూ , ఆ అభయాంజనేయ స్వామీ భక్తులుగా తమ అంతిమ జీవన యాత్రని తన 88వ ఏట ముగించిన వారికిదే నా నమస్సులు!

జననం  : 24 09 1920

మరణం : 13 4 2007

Aigiri Nandini - AR Rahman - Album - Chaturbhujam.wmv

Shimla snowfall at eight-year record

Shimla snowfall at eight-year record

Please see the Link on Ganga Saagar Mela on  14 1 2013 which comes on Makara Sankranthi Day  at Ganga Sagar, an Island , West Bengal near Kalkatta (150 miles)


http://mani-vasanthasameeram.blogspot.in/2013/01/ganga-sagar.html

Hello Friends!

Wish You Happy New Year 

Welcome to 2013

M S Subbulakshmi Lakshmi Astothara satha nama Stothram in full

మహా నటి సావిత్రి ఒక లెజెండ్

మహా నటి సావిత్రి ఒక లెజెండ్

సిని ప్రపంచంలో ధ్రువతారలా ఎప్పటికి నిలిచి వుండే మరపురాని నటిమణి సావిత్రి. 

(మహానటి సావిత్రి జన్మదిన సందర్భం గా ఈ చిరు నివాళి.)

మహానటి సావిత్రి నటజీవితం ఒక మహాకావ్యం(ఒక లెజండ్)

జగతి మరువలేని అందాల నటి సావిత్రి నటనాకౌశలం ఒక అపూర్వ గ్రంధాలయం. ఎన్ని తరాలుమారినా ఆమె జీవించిన చిత్రరాజాలు ఆంధ్రుల మదిలో ఎన్నటికీ మరువలేనివి.తెలుగు చిత్ర రంగంలోతిరుగులేని నటీమణి.

పుట్టిననెల... గిట్టిన నెల డిసెంబరు మాసం కావటం కాకతాళీయం. డిసెంబరు6,1937, మరణం 26, శనివారం 1981.వారి జీవిత కాలం 44సంవత్సరాలు మాత్రమే(చిన్నవయసులోనే మృత్యువుతో పోరాడిన ఆమె సినీ జీవితంలో అత్యన్నత స్ధానాన్ని అధిరోహించినా చివరికి నిజ జీవితంలో అతిఘోరంగా విఫల   మైన ఆమె జీవితం అందరికీ ఒక పాఠం కావాలి.)

బాల్యం

గుంటూరు జిల్లా చిర్రావూరు గ్రామంలో డిసెంబరు 6న నిస్సాంకురమ్ గురవయ్య, సుభద్రమ్మలకు జన్నించారు. నాట్యంలోనూ, సంగీతంలోనూ ప్రవీణ్యురాలై, ఎన్నో ప్రదర్శనలిచ్చింది. నందమూరి తారకరామారావు, జగ్గయ్య వంటి మహా నటులు ఆరోజుల్లో

నడిపిన నాటకప్రదర్శనలలోనూ స్టేజీమీద ప్రదర్శనలిచ్చారు. తరువాత నవభారత నాట్యమండలి అనే నాటక కంపెనీని స్ధాపించారు.బుజ్జిబాబు రచించిన ఆత్మ వంచన నాటకం ప్రసిద్ధి చెందింది.

12 సంవత్సరాల వయస్సులో మద్రాసు చేరిన ఆమె సినిమాలలో ప్రయత్నం చేశారు. తెలుగులో తొలి అవకాశం యల్.వి.ప్రసాద్ గారి సంసారం సినిమాతో మొదలయింది.అనంతరం పాతాళభైరవిలోనూ నృత్యపాత్రలో కనిపించిన ఆమె చిన్నచిన్న పాత్రలు చేసినా ఆమె పెళ్ళిచేసి చూడు, అర్ధాంగి, మిస్సమ్మ ఇలా ఎన్నో సినిమాలలో మంచి నటిగా గుర్తింపు పొందింది. 

వివాహ జీవితం

13 ఏళ్ళ వయసులోనే సావిత్రి జెమిని గణేశన్ ని మొదటి సారి చూసారు. యువకుడు, అందగాడు అయిన ఆటను జెమిని  స్టుడియోలో స్టిల్ ఫోటోగ్రాఫర్ సావిత్రి స్టిల్ ఫొటోస్ ఆయనే తీసారు. అతనికి అలమేలు, పుష్పవల్లి అని ఇద్దరు భార్యలు,పిల్లలువున్నారు 

జెమిని గణేశన్ తో జంటగా 

ఆమె తమిళ హీరో జెమినీగణేష్ తోనూ, శివాజీ గణేశన్ తోనూ అనేక చిత్రాలలో నటించారు. 

1949లో అగ్ని పరీక్షలో అవకాశం వచ్చినా అప్పటి ఆమె ఆపాత్రకి సరిపోరనిచిన్న పిల్లని.ఇంకామెచ్యూరిటీ కావలసి వస్తుంధని ఆసినిమాలో ఆమె ఎంపిక కాలేదు. ʻమనంపోల మాంగల్యమ్ʼ తమిళ్ సినిమా  (1953)లో నటించారు. హీరో జెమినీ గణేష్. ఆసమయంలోనే ప్రేమ మత్తులో పడి పద్దెనిమిది ఎల్లా వయసులో 1953లోనే ఆమె జెమినీగణేష్ ని ఎవరికీ చెప్పకుండా వివాహం చేసుకున్నారు. మూడేళ్ళ తరువాత ప్రపంచానికి తెలిసింది వారి పిల్లలు అయిన కూతురు విజయ చాముండేశ్వరి, కొడుకు సతీష్ లను చాలా స్ట్రిక్ట్ గా డిసిప్లిన్ తో పెంచారు. 

టి.వి.లు లేని ఆరోజుల్లో 16ఎం.ఎం. ప్రొజెక్టర్ పెట్టి ఇంట్లోనే సినిమాలు చూసేవారు.

నటిగా 

మాయాబజార్లో శశిరేఖ పాత్ర అంటే సావిత్రిలా వుంటుంది అనిపిస్తుంది. మిస్సమ్మలో మిస్ మేరి కూడా తక్కువేం  కాదు. 

కదాబలం, తారా బలంతో పాటు సావిత్రి నటన ఆ చిత్రానికి హైలైట్గా నిలిచింది. ఇప్పటికి ఆ చిత్రాలు ఏ  చానెల్ లో వచ్చినాకళ్ళప్పగించి చూసే వారు చాలామందే వున్నారు. మహా నటి అంటే సావిత్రే! ఇంకొకఋ ఎవరు ఆ స్థానం పొందలేరు, ఆక్రమించలేరు. 

ఆమె సహజ నటి. ఎటువంటి పాత్రనైన సులువుగా నటిస్తుంది. ఒకే టేక్ లో పూర్తీ చేస్తుంది. ఎక్కువ టేక్ లు చెప్పడం, రీల్ వేస్ట్ చేసేవారు కాదు పాత్రలలో లీనమై నటించేవారు. షూటింగ్ పూర్తీ అయినా ఇంకా అదే మోషన్ లో ఉండేవారు 

ఇక ఈ సీన్ లోనైనా కన్నీరు కార్చవలసి వస్తే గ్లిసరిన్ వాడే వారు కాదు. చాల కంట్రోల్ గా ఈ కన్ను లోనించి ఎన్ని బొట్లు నీరు రావాలన్న అంటే రప్పించేవారు. కంటి చూపుతో నయగారాలు,చిన్నపెదవి విరుపుతో భావాలు, ఎంతని వర్ణించిన తరగని అందం అమెది. 

                                                          

తరగని ఆస్తి ... కానీ ...

కోట్ల విలువ చేసే నాలుగు బంగ్లాలులతో పాటు  కొడైకెనాల్ లో, విజయవాడలో, హైదరాబాడ్లలో 

భవంతులు,కృష్ణా జిల్లాలో విజయ్ స్పిన్నింగ్  మిల్స్, వ్యవసాయ ఎస్టేట్ల తో పాటు సావిత్రి ప్రొడక్షన్స్ అనే సినీ ప్రొడక్షన్ కంపెనీ వుండేది. ఆరు కార్లు ఇంటినిండా పనివారు..అంతా వైభోగమే. అన్ని కుడా ఆమె తన నట జీవితంలో సంపాదించినవే! తన భర్త నుంచి ఏమిఆశించలేదు. ఆమె దినసరి ఆదాయం ఐదువేల పైనే ఆ రోజుల్లో. ఆమె ఏడాదికి ఎనిమిది లక్షలకి పైగా ఆదాయపు పన్ను కట్టేవారు..

కానీ సినిమాలు తీసి భారీగా నష్టపోవటం,   లక్షలకి లక్షలు దానాలు ఇవ్వటం, మత్తు పదార్ధాలకి బానిస కావటం, సంపాదించిన దానిపై అజమాయిషీ లేకపోవటం, 1972 తరువాత సిని అవకాశాలు తగ్గిపోవటం, భర్తతో విబేధాలు, మానసిక క్రుంగుబాటు.... అన్ని కలిసి ఆమె జీవితాని అధ పాతాళానికి నెట్టి వేసాయి. అంతటి ఆస్తిపరురాలు చివరికి అద్దె ఇంట్లో వుంటూ,

నె ల్లతరబడి కోమాలో వుంటూ చాల భాదాకరమైన జీవితాన్ని అనుభవించారు. ఉత్తుంగ తరంగంలా ఎగసిపడిన ఆమె జీవితం నేలకి ఒరిగిన కడలి తరంగంలా అయింది. 

                                             

సినీ సామ్రాజ్ఞి....

తెలుగు వారు మరచిపోలేని పాత్ర దేవదాసులోని పారు. ఆచిత్రం చాలామంది వందల సార్లు వీక్షించారు.ఇఫ్పటికీ వన్నె తరగని చిత్రమది. అలాగే మాయాబజార్ లోని శశిరేఖ పాత్ర. ఇప్పటికీ ʻఅహనా పెళ్ళంట....ʼ పాటని ఆసన్నివేశాన్ని మరువలేరు

ఎవరూ. చూపులతోనూ, పెదవి కదలికలతోనూ తన నటనతో ఎందరినో మంత్రముగ్ధులను చేశారు ఆమె. నర్తనశాల, శ్రీకృష్ణపాండవీయం, సుమంగళి, నాదీ ఆడజన్మే, నవరాత్రి ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే ఎన్నో చిత్రాలు ఆమె నటనాకౌశలానికి దీపికలు. దొంగరాముడు, తోడికోడళ్ళు, అభిమానం, మురిపించేమువ్వలు,(1960) మంచిమనసులు(1961), డా. చక్రవర్తి (1964) దేవత(1965) మనసే మందిరం (1971)... ,వంటి చిత్రాలు ఆమె నటనకి మైలు రాళ్ళు. 
తెలుగు తమిళ, హిందీ చిత్రాలన్నిటిలో కలిపి 318 సినిమాలలో నటించారు.


హిందీలో....

బహుత్ దిన్ హుమై, ఘర్ బసాకే దేఖో, బలరామ్ శ్రీకృష్ణ, గంగాకి లహరే... మొదలైనవి.
సావిత్రిని దక్షిణాది మీనాకుమారిగా అభివర్ణించేవారు. 

దర్శకురాలిగా...

మాతృదేవత, వింత సంసారం, చిన్నారి పాపలు, చిరంజీవి మొదలైన చిత్రాలు.

నిర్మాతగా...

చిన్నారి పాపలు, ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ చిత్రం బాగుందన్నా... ఆర్ధికంగా బాగా దెబ్బతిన్నది.

గాయనిగా..

నవరాత్రి సినిమాలో ఒక పాట పాడారు.

మానవసేవే మాధవ సేవ...

అడిగినవారికి లేదనకుండా దానమిచ్చే దానశీలి. అధిక భాగం ఆమె సంపాదనలో అధిక భాగం దానాలకే ఖర్చయ్యేది. అందరినీ నమ్మేది.
లాల్ బహుదూర్ శాస్తిగారి సమక్షంలో తన వంటిమీద నున్న నగలని ప్రధాన మంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చింది.


అభిరుచులు...

ఆమెకి క్రికెట్ అన్నా, ఛెస్ అటలంటే ప్రీతి. ఆమెకి ఎడమచేతి వాటం ఎక్కువ. 
పిల్లలని ప్రేమతో చూసుకునేది. 


అవార్డులు...

తమిళ్ రాష్ర్ర ప్రభుత్వంచే కలైమామణి...
తనడిగర్ తిలగమ్...
నటశిరోమణి...

ఎన్నో అవార్డులు అందుకున్నారు....
మహానటి....
ఉత్తమ నటీమణి...

ఎవ్వరూ ఇవ్వలేని అవార్డు..

ʻʻప్రజల హృదయాలలో  చిరంజీవిʼʼ

అంతిమ జీవితం.....

ఆమె ఎంతో ఇష్టపడి, ప్రేమించి వివాహం చేసుకున్న ఆమె వివాహం జీవితం ముళ్ళబాటలోనే

నడిచింది. నమ్మిన వ్యక్తులు మోసపుచ్చి, నట్టేట ముంచారు ఆమెను. ఎంతో సుసంపన్నురాలైన ఆమె  వ్యాపారాలపేరిట, మోసాలపేరిట, దానాలపేరిట సంపాదించిందంతా పోగొట్టుకున్నారు. వివాహం సంబంధాలు ఇరువురి మధ్య తెగిపోయాయి. జీవితంలో తట్టుకోలేని సమస్యలు, మెంటల్ టెన్షన్ లు ఎక్కువయ్యాయి. చివరికి వ్యసనాలకి బానిస అయ్యారు. ఆల్కహాలు, నిద్రమాత్రలు, డ్రగ్స్ ఇత్యాది వాటికి అలవాటు పడ్డారు. అనేక మార్లు ఆస్పత్రిలో చేరి చికిత్సనూ పొందారు. డాక్టర్లు మత్తు పదార్ధాలు వలదని వారించినా ఫలితం లేకపోయేది.

చివరిసారిగా ఆమె బెంగుళూరు సమీపంలో తెలుగు చిత్రానికి షూటింగ్ లో పాల్గొనటానికి వెళ్లి 
(మత్తులో) పడిపోయి కోమాలోకి వెళ్ళిపోయారు. డయాబెటిక్ వ్యాధిగ్రస్ధురాలు కూడా అయిన ఆమె అంతిమ దశలోకి (టర్మినల్ కోమా) చేరుకున్నారు. ఇద్దరు పిల్లలు, నర్సు సంరక్షణలో, అద్దె భవనంలో, అతి భయంకరమైన పరిస్ధితిలో....  దాదాపు 18 నెలల సుదీర్ఘ పోరాటం అనంతరం డిసెంబరు 26 శనివారు రాత్రి 11గం.లకు (1981)లో తుది శ్వాస విడిచారు. ఆమె మరణించడానికి ముందు సౌత్ ఇండియన్ ఫిల్మ్ ఛేంబర్ గోల్డెన్ కమిటీ ఆమెకి 10,000 రూపాయలు విరాళం అందింది. అవి ఆమె వైద్యానికి ఎంత మాత్రం సహాయ పడేవో అర్ధం కాదు...

సినీ ప్రపంచంలో   ఉవ్వేత్తున ఎగసిన మహానటి కీర్తి కరీటాలు అంతిమ దశలో చివరికి బాధా కరంగా ముగిసింది. ఆమె నటజీవితం ఎందరో నటీమణులకి మార్గదర్శకం.
ఎప్పటికీ మరువలేని మహానటీమణి ʻʻసావిత్రిʼʼ 

దసరా శుభాకాంక్షలు

అందరికి దసరా శుభాకాంక్షలు 

                                                 ఓం గణే శాయ  నమ: 
                                                        Ganaadhyaya
శంకర్ మహదేవన్ అద్భుతమైన విఘ్న రాజ స్తుతి 

                                                


ఈ రోజు దుర్గాష్టమి దసరా నవరాత్రులలో ఎనిమదవ రోజు అమ్మవారు దుష్ట శిక్షణ కై అవతరించిన అవతారం   దుర్గ పంచరత్న స్తోత్రం -  M S Subba lakshmi ఒక్కసారి ఆపాత మధురమైన M S గారి గళం నుంచి దుర్గా మామాత స్తుతి 

 దుర్గ పంచరత్న స్తోత్రం